Jaren 2020… | Veerkracht
2020 | Lockdown
Coronacrisis
Het jaar begon als vanouds: wekelijkse kijk-avonden en in het weekend 28 en 29 februari goed bezochte Landelijke Sterrenkijkdagen met in totaal zo’n 100 bezoekers. Eind februari werd echter duidelijk dat ook Nederland niet ging ontkomen aan de impact van de mondiale Coronacrisis door de uitbraak van de pandemische infectieziekte Covid-19. Op 12 maart 2020 nam het bestuur op basis van gezond verstand en vermijden van onnodige risico’s het besluit om in afwachting van komende regelgeving van overheidswege VSB per direct te sluiten voor publiek.
Uit bestuur en medewerkers werd een coronacommissie ingesteld die op basis van de veranderende overheidsrichtlijnen de impact op de activiteiten van VSB bekeek. Effectief betekende dit helaas dat de locatie van de sterrenwacht tot in de eerste maanden van 2022 nagenoeg gesloten zou blijven voor publiek.
Livestreams
Dankzij de inzet van o.a. Mark-Jaap ten Hove en Frank Vermeulen kon in korte tijd een livestream worden opgezet. Hiermee konden niet alleen de laatste lessen van de lopende cursus, maar ook de wekelijkse kijk-avonden worden voortgezet. Hiermee kon online het contact met het publiek gehandhaafd worden. Aanvankelijk vanuit de huiskamer in Lieren, maar – toen de internetverbinding op Bussloo verbeterd was – werd de ‘studio’ verplaatst naar VSB, waar de spreker voor een soms heel select gezelschap zijn presentatie kon verzorgen. De livestreams zijn geheel 2020 vrij toegankelijk te kijken geweest via YouTube. Via chatfunctie was er de mogelijkheid om interactie te hebben met de spreker. Naar schatting hebben gedurende het jaar zo’n 2.650 virtuele bezoekers de livestreams bekeken.
St. Martinuskerk Bussloo
De RIVM-richtlijnen zoals die in de zomermaanden van 2020 golden, voorzagen in de mogelijkheid om publiek te ontvangen. Voor de eigen locatie VSB bleek vooral de maatregel om 1,5 meter afstand tot elkaar te houden behoorlijk beperkend. Daar waar de zaal in de boerderij normaal gesproken tot 60 personen een plaats kan bieden, bleek met in acht nemen van 1,5 meter afstand houden en afhankelijk van personen behorend tot één huishouden in de praktijk een maximum van circa 14 personen de grens.
Daaruit ontstond wel het idee om uit te kijken naar een alternatieve locatie. Binnen kort tijdsbestek was de St. Martinuskerk in Bussloo een serieuze optie. In de zomer van 2020 werden op 17 juli, 28 augustus en 18 september lezingen verzorg in de St. Martinuskerk.
Interieur-aanpassing
De sluiting van VSB voor publiek bood gelegenheid aan de interieurcommissie om de geplande interieur-aanpassingen uit te voeren. Zowel de entree, presentatie/verkoophoek als de bar werden grondig aangepakt in een nieuwe stijl.
Financiële impact
De sluiting van VSB voor publiek had uiteraard ook een grote financiële impact. Vaste kosten liepen door en de inkomsten vielen voor een groot deel weg. Mede dankzij een gezonde financiële basis, giften en donaties uit de livestream en subsidies van de Provincie Gelderland en de Gemeente Voorst kon VSB deze periode goed doorkomen.
Venusbedekking 19 juni 2020
Bij een vrijwel onbewolkte hemel kon op vrijdag 19 juni de bedekking van Venus door de smalle maansikkel worden waargenomen. Vanwege Covid-19 werd deze waarneemactiviteit alleen georganiseerd door medewerkers; zonder publiek.
Komeet C/2020 F3 (NEOWISE)
Met name rond half juli toonde komeet C/2020 F3 (NEOWISE) zich – ondanks de korte en matige donkere nachten – in volle glorie aan de noordelijke avondhemel. Voor diverse astrofotografen en waarnemers van VSB was dit een dankbaar object.
Perseïden 12 augustus 2020
De speciale openlucht-kijkavond op woensdagavond 12 augustus 2020 was een groot succes. Het was sinds de eerste lockdown tevens de enige publieksactiviteit in 2020 gebleken, waarbij een grotere groep bezoekers op de VSB ontvangen kon worden. Ruim 45 bezoekers hadden zich via een reservering vooraf aangemeld.
Met in acht neming van de anderhalvemeterrichtlijn kregen zij in de buitenlucht op het grote grasveld voor de boerderij en het observatorium een plaats toegewezen. Op zelf meegebrachte kleedjes en stoelen hebben een korte presentatie aangeboden gekregen over de zomerhemel, kometen en meteoren.
Vanaf het moment dat het voldoende donker was, werd de blik omhoog gericht en konden al snel de eerste meteoren worden waargenomen. Omdat deze dag onderdeel uitmaakte van een hittegolf bleef de temperatuur tot in de late uren hangen op een aangename 20 graden. Een verslaggever van Omroep Gelderland was aanwezig om de activiteit en de sfeer vast te leggen in een kort videoverslag.
2021 | Grotendeels online
Ook het jaar 2021 stond grotendeels in het teken van de Covid-19-pandemie en de bijbehorende beperkingen. Vrijwel het hele jaar bleef de sterrenwacht gesloten voor het publiek. Wél werden de wekelijkse online livestreams gecontinueerd. Hier bleek veel belangstelling voor met bij sommige presentaties meer dan 100 kijkers. Ook ná de ‘live-uitzending’ bleven de presentaties meestal enige tijd online staan en werden ze nog regelmatig bekeken.
In de eerste maanden van 2021 maakte een avondklok het zelfs onmogelijk om de livestreams vanuit de sterrenwacht te verzorgen. De spreker zat dus veelal thuis achter de laptop een presentatie te geven! Slechts een korte periode van half september tot eind november 2021 was het mogelijk om min of meer als vanouds presentaties met publiek in de zaal van de sterrenwacht te verzorgen.
Voorzitterswissel
Na ruim 12 jaar voorzitter te zijn geweest kon Alex Scholten per 1 januari 2021 het voorzitterschap overdragen aan Gisela Reefman. Alex bleef betrokken bij VSB als één van de publieksvoorlichters.
Nieuw logo
In 2021 is het – ondertussen bijna 50 jaar oude – logo van VSB vervangen door een moderne variant.
Landelijke Sterrenkijkdagen 2021
Ondanks de Covid-maatregelen en de daarmee gepaard gaande onmogelijkheid om publiek te ontvangen, gaf VSB ook in 2021 invulling aan de Landelijke Sterrenkijkdagen. Op vrijdagavond 19 maart werd een online ‘ASTRO-Pubquiz’ verzorgd en op zaterdagavond 20 maart kon het publiek online een tweetal korte livestreams volgen.
Gedeeltelijke zonsverduistering 10 juni
Onder perfecte omstandigheden – maar zonder grote publieksactiviteit – konden medewerkers van de sterrenwacht op 10 juni fraai het verloop van de gedeeltelijke zonsverduistering waarnemen en fotograferen.
Weekend van de Wetenschap 2021
Het weekeinde van vrijdag 1 en zaterdag 2 oktober 2021 was het “Weekend van de Wetenschap”. Op de vrijdagavond werd deze ingevuld met een reguliere kijk-in-avond met de lezing “De zonsverduisteringsexpeditie van 17 april 1912 in Zuid-Limburg” door Alex Scholten. De opvolgende zaterdag heeft gastspreker Felix Bettonvil de kijkers meegenomen in het verhaal over de “E-ELT: het grootste oog op het heelal”.
Schenking telescopen
In de zomer van 2021 mocht VSB uit een schenking een 20cm Dobson-spiegeltelescoop en een fraaie 15cm refractor in ontvangst nemen; waardevolle uitbreidingen op het instrumentarium van de sterrenwacht.
Koninklijke onderscheiding Alex Scholten
Op 1 oktober 2021 is Alex Scholten Koninklijk onderscheiden. Tijdens zijn presentatie op VSB werd hij niets vermoedend toegesproken door Alex van Hedel, burgemeester van de gemeente Brummen, die hem die avond mocht benoemen tot Lid van de Orde van Oranje-Nassau.
2022 | Versoepeling
Hervatting publieksactiviteiten op Bussloo
Nadat begin 2022 de Covid-pandemie steeds beter onder controle kwam en de overheidsmaatregelen verder versoepelden kon vanaf eind februari het publiek waar ‘als vanouds’ op de sterrenwacht worden ontvangen. Gelukkig had VSB tijdens de Covid-periode o.a. via de livestreams het contact met het publiek gehouden en wist men al snel weer de weg naar Bussloo te vinden.
Besloten werd om ook de livestreams te handhaven. Gebleken was dat hiermee een aanvullende doelgroep werd bereikt en dat dit niet ten koste ging van de publieke aanwezigheid op Bussloo. Deze gratis dienstverlening wordt erg op prijs gesteld en biedt het publiek ook gelegenheid om nog enige tijd ná de live-presentatie de opnamen terug te kunnen kijken.
Naast fysiek publiek (over heel 2022 circa 2.700 bezoekers) kon nu dus ook online-publiek (over heel 2022 circa 1.700 livestreamkijkers) geregistreerd worden.
Hervatting cursussen
Het was in 2022 weer mogelijk om diverse cursussen te organiseren. Zowel in het voor- als najaar werd een Introductiecursus Sterrenkunde verzorgd. En samen met sterrenkundige vereniging Triangulum werd in september een themacursus ‘Weer en Klimaat’ gegeven.
Gedeeltelijke zonsverduistering 25 oktober
Net als in 2021 kon in Nederland op 25 oktober wederom een fraaie gedeeltelijke zonsverduistering worden waargenomen. Zo’n 80 bezoekers konden – samen met de medewerkers van de sterrenwacht – onder redelijk gunstige weersomstandigheden het verloop van de verduistering volgen.
2023 | Terug op niveau
Zeer drukbezochte Sterrenkijkdagen 2023
Vrijdagavond 24 februari waren er reeds 100 bezoekers die af en toe een glimp van de maan konden ontwaren door de wolken heen. Zaterdagavond 25 februari was het zo goed als helder en stonden de eerste bezoekers al om 18.30 op de stoep. In totaal 400 bezoekers, veelal gezinnen met kinderen, wisten die avond de weg naar de sterrenwacht te vinden. Iedere 45 minuten een lezing in een volle zaal en lange rijen voor de buiten opgestelde telescopen, waaronder een tweetal zeer grote zelfbouw amateurtelescopen en een live demonstratie astrofotografie.
Van der Biltprijs 2023 Astrid Eeuwes
Op 6 mei 2023, ontving VSB medewerker Astrid Eeuwes de prestigieuze Dr. J. van der Biltprijs. Deze prijs is bedoeld voor een lid of vrijwilliger van een KNVWS lidorganisatie die als amateur een bijzondere prestatie heeft geleverd op het gebied van waarnemen, een wetenschappelijke reeks waarnemingen of popularisatie van weer- en sterrenkunde. De jury van de KNVWS kende dit jaar deze prijs aan Astrid toe “Voor haar veelzijdige onderzoek aan micrometeorieten, enthousiasme en originaliteit om haar kennis hierover met anderen te delen.”
Beheerderswissel VSB
Na bijna 50 jaar droeg Hans Luidens, de beheerder van de Volkssterrenwacht Bussloo, in de zomer van 2023 het stokje over aan Jaap van ’t Leven. Als één van de oorspronkelijke initiatiefnemers heeft Hans een grote rol gespeeld in de totstandkoming van de publiekssterrenwacht die inmiddels een begrip geworden is in de regio.
Introductiecursus Sterrenkunde
In de winter van 2023 was de belangstelling voor de Introductiecursus Sterrenkunde dermate groot dat er twee parallel-cursussen georganiseerd konden worden. In deze cursus van 7 avonden maakt de cursist kennis met de wondere wereld van het heelal.
Planetoïden “van ’t Leven” en “Scholten”
Op 17 oktober 2023 hebben Jaap van ‘t Leven en Alex Scholten het bericht gekregen dat zij voor hun uitgebreide werk op het gebied van meteoren en kometen zijn vereerd met de vernoeming van een planetoïde.
De officiële teksten uit het bulletin van de WGSBN, IAU WorkGroup Small Body Nomenclature (bron: WGSBN Bull. 3, #14, 16 Oct 2023):
(38828) van ’t Leven = 2000 RQ94
Discovery: 2000-09-04 / LONEOS / Anderson Mesa / 699
Jaap van ’t Leven (b. 1966) is a Dutch amateur meteor astronomer who photographs meteors and comets. He is a leading member of the Dutch Meteor Society and chairman of the Working Group on Comets of the Royal Netherlands Association for Meteorology and Astronomy.
(38643) Scholten = 2000 NZ19
Discovery: 2000-07-05 / LONEOS / Anderson Mesa / 699
Alex Scholten (b. 1962) is a Dutch amateur astronomer, former chair of the Working Group on Comets of the Royal Netherlands Association for Meteorology and Astronomy, and is a leading member of the Dutch Meteor Society. He has published extensively on the visual observation of meteors and comets.